Axel Hagedorn: Eind deze week weten we wie Angela Merkel opvolgt als partijvoorzitter

Het vertrek van Angela Merkel als partijvoorzitter maakt veel los binnen de CDU. Duitsland-expert Axel Hagedorn volgt het op de voet in de week voorafgaand aan het partijcongres op 7 en 8 december.

Het is pas een ruime maand geleden dat Angela Merkel op 29 oktober ineens aankondigde op het aanstaande CDU-partijcongres op 7 en 8 december zich niet meer als voorzitter kandidaat te stellen. Sindsdien is het gevecht om haar opvolging als partijvoorzitter in alle hevigheid losgebarsten.

Na 16 jaar Merkel is er eindelijk weer een wedstrijd van kandidaten. De dynamiek die dat met zich meebrengt is iets wat de CDU al heel blij maakt.

AKK: de erfgenaam van Merkel

Op dit moment zijn er drie kandidaten: Annegret Kramp-Karrenbauer, Friedrich Merz en Jens Spahn. De afgelopen weken presenteerden ze zich door heel Duitsland op acht verschillende regionale bijeenkomsten aan de CDU-partijleden.

Annegret Kramp-Karrenbauer (56) heeft verreweg de meeste ministeriële ervaring. Zij was van 2000 tot 2011 minister op diverse departementen in de kleine deelstaat Saarland. Vervolgens was zij van 2011 tot 2018 minister-president van deze deelstaat aan de Franse grens, voordat zij deze functie opgaf om secretaris-generaal van de CDU te worden. Sinds februari 2018 bekleedt zij deze functie en heeft Merkel haar als opvolger willen klaarstomen. AKK, zoals zij vaak wordt genoemd, is genomineerd door het bestuur van de Frauenunion in de CDU. De christendemocraten hebben zo’n 420.000 leden waarvan ongeveer een kwart vrouw is.

Belangrijk is dat niet de leden van de CDU de partijvoorzitter kiezen in Hamburg, maar 1.001 gedelegeerden. Deze afgevaardigden worden door de diverse partijafdelingen door heel Duitsland gekozen. Daarbij speelt een rol hoeveel leden de desbetreffende afdeling vertegenwoordigt en welk resultaat zij bij de laatste deelstaatverkiezingen hebben behaald.

Mij is niet bekend hoe groot het percentage van vrouwen bij de gedelegeerden is, maar ik ga ervan uit dat het minder dan 25% kan zijn. AKK heeft als basis de ondersteuning van de CDU-Frauenunion maar daarnaast geniet zij ook steun van de voorstanders van de politiek van Angela Merkel en de daarmee samenhangende gematigde koers van de CDU. Dit is tegelijkertijd haar valkuil omdat zij met Angela Merkel wordt geassocieerd en juist daarom probeert AKK op de verschillende partijbijeenkomsten in de laatste maand een eigen profiel te creëren. Mij lijkt dat dit haar aardig lukt.

Conservatieve concurrentie van Friedrich Merz

Haar grootste concurrent lijkt Friedrich Merz (63) te zijn. Voor veel Nederlanders is hij vrij onbekend omdat hij zich al sinds 2003 heeft teruggetrokken als partijfunctionaris. Hij was in de periode 2000 tot 2002 voorzitter van de CDU-fractie in de Bondsdag en vertrok destijds naar het bedrijfsleven omdat hij met de toen nieuwe partijleider Angela Merkel niet door één deur kon. Het is geen geheim dat Merkel hem heeft weggewerkt.

Hij staat in Duitsland bekend als vertegenwoordiger van het zogenaamde Wirtschaftsflügel van de CDU, dat wil zeggen dat hij wordt gesteund door partijleden die sterk op het belang van ondernemers zijn gericht. Hij is advocaat en zit in diverse raden van commissarissen van ondernemingen.

De laatste maand is vooral zijn voorzitterschap in de raad van commissarissen bij Blackrock onderwerp van discussie geweest. Dit is de grootste vermogensbeheerder van de wereld en is aandeelhouder bij bijna alle beursgenoteerde ondernemingen van Duitsland.

Daarom zijn er stemmen opgegaan of Merz niet té nauwe banden heeft met de grote concerns en dat daardoor die invloed op hem en vice versa buitenproportioneel zou kunnen groeien als hij voorzitter van de CDU en mogelijk zelfs bondskanselier zal worden. Daarnaast heeft Blackrock negatieve publiciteit gehad in verband met een strafrechtelijk onderzoek en zijn er in dat kader huiszoekingen geweest op 21 november wegens Cum-ex activiteiten. Overigens vond dit plaats voordat Merz bij Blackrock begon.

Het voordeel van Merz is dat hij niet geassocieerd wordt met Angela Merkel, maar juist altijd haar tegenstander was. Tijdens zijn campagne speelden wel twee incidenten die hem mogelijk hebben geschaad. Hij heeft toegegeven dat hij meer dan een miljoen euro verdient en vond dat hij daarmee nog steeds deel uitmaakt van de middenklasse en niet van de Oberschicht, de bovenklasse. Dit werd hem niet in dank afgenomen.

Daarnaast werd bekend dat een aantal jaren geleden zijn laptop was verloren. Twee zwervers leverden het netjes af bij gevonden voorwerpen. Hij heeft de eerlijke vinders toentertijd bedankt met een gesigneerd exemplaar van zijn eigen geschreven boek “Alleen degenen die veranderen zullen slagen. Over het einde van de welvaartsillusie”. Een van de twee zwervers vond dat hij beter een paar centjes had kunnen geven. Hoeveel van het verhaal klopt, weten wij niet. Maar in de media werd Merz toch plots afgeschilderd als een kille kapitalist. Hij staat verder voor een conservatievere koers van de CDU en is genomineerd door diverse CDU-afdelingen uit de deelstaat Noordrijn-Westfalen.

Jonge outsider Jens Spahn

Uit deze deelstaat is de jongste kandidaat Jens Spahn ook afkomstig. Hij is slechts 38 jaar oud en net minister voor volksgezondheid in het huidige kabinet. Hij heeft zich de laatste jaren geprofileerd als sterk conservatief en wordt daarom ook vanuit die vleugel alsmede door de jonge generatie gesteund. Hij is ook open over zijn homoseksuele geaardheid.

De voorzitter van de CDU maakt automatisch een grote kans om als kandidaat voor het bondskanselierschap door de CDU te worden genomineerd voor de bondsverkiezingen in 2021. Het is moeilijk in te schatten in hoeverre de gedelegeerden van de christendemocratische partij een bondskanselier willen accepteren die ook homoseksueel is.

Hierbij moet ik wel zeggen dat de voormalige voorzitter van de liberale partij FDP en minister van Buitenlandse Zaken Guido Westerwelle ook openlijk homoseksueel was. Ik ga er eigenlijk vanuit dat de kiezers in Duitsland daar tegenwoordig niet meer wakker van liggen.

Volgens een recente peiling kiest 48% van CDU-aanhangers voor Annegret Kramp-Karrenbauer, tegen 35% voor Friedrich Merz. Jens Spahn lijkt met 2% kansloos te zijn.

Sleutelrol voor Noordrijn-Westfalen

Deze peilingen hebben eigenlijk geen enkele waarde. Behalve misschien indirect een psychologische werking op de gedelegeerden. Niemand kan voorspellen hoe de 1.001 gedelegeerden gaan stemmen. Zeker is in ieder geval dat de stemmen uit Noordrijn-Westfalen een grote invloed zullen hebben, omdat de CDU hier de meeste leden heeft, waarmee zij ook de meeste gedelegeerden kunnen afvaardigen.

Dit is een voordeel voor Friedrich Merz die uit Noordrijn-Westfalen komt. Aan de andere kant is Armin Laschet, minister-president van Noordrijn-Westfalen, een uitgesproken aanhanger van Angela Merkel. Hij heeft eerder in een interview aangegeven dat hij hoopt dat de CDU-leden van Noordrijn-Westfalen na de verkiezingen van de CDU-partijvoorzitter nog steeds goed met elkaar kunnen omgaan. Hij vreest blijkbaar dat er een tweedeling ontstaat tussen aanhangers van AKK en Merz.

Het is daarom absoluut niet te voorspellen wat op 7 en 8 december zal gebeuren. Als de gemoederen hoog oplopen en men een splitsing binnen de partij zal vrezen, lijkt het mij ook mogelijk dat op het partijcongres opeens een compromiskandidaat naar voren wordt geschoven die een meerderheid kan verwachten en minder controversieel is. Dit zou bijvoorbeeld Armin Laschet kunnen zijn. Ik verwacht in ieder geval een spannend weekeinde en ik zal het op de voet volgen.

Deze column is geschreven voor Duitslandnieuws.nl door Axel Hagedorn, advocaat ondernemingsrecht en Duitse Rechtsanwalt bij Van Diepen Van der Kroef Advocaten in Amsterdam

Whatsapp