Axel Hagedorn: Hoe Duitsland zichzelf in de problemen brengt

Gaat het nu helemaal mis in Duitsland? ‘Die Mannschaft ist raus’, en de positie van Angela Merkel staat op het spel door de asielruzie tussen CDU en CSU. Toch denkt Duitsland-expert Axel Hagedorn dat de christendemocratische zusterpartijen niet zonder elkaar kunnen.

Duitsland werd woensdag flink wakker geschud. Voor het eerst in de historie is de Mannschaft bij een WK voetbal al in de groepsfase gesneuveld. En helaas volstrekt terecht.

Tijdens de wedstrijd dwaalden mijn gedachten af naar het WK van 1982 in Spanje. In de laatste groepswedstrijd sloten de teams van Duitsland en Oostenrijk een niet-aanvalspact omdat zij beiden bij een gelijkspel doorgingen naar de volgende ronde. Tijdens dit ‘Nichtangriffspakt von Gijón‘ speelden de elftallen de bal lusteloos rond op hun eigen helft, zonder ook maar één keer aan te vallen. Ik werd gek voor de tv, en ik denk dat zo’n beetje iedereen dat had. Deze wedstrijd staat nog altijd bekend als de ‘Schande von Gijón‘.

Daarop moest ik ook denken aan de laatste groepswedstrijd bij het EK 2000 tegen Portugal. Ik was er toen bij in de Kuip en zag een team zonder enige beleving dat terecht met 0-3 verloor. De wedstrijd van woensdag tegen Zuid-Korea straalde hetzelfde onvermogen en gebrek aan bezieling uit.

Jogi Löw verantwoordelijk voor fletse Mannschaft

Bijna alle grote kranten reageerden met een aanval op de positie van de bondstrainer Jogi Löw. Hij heeft net voor het WK zijn contract verlengd tot 2022. Op papier had Duitsland een fantastisch team en ook ik denk dat het Löw is te verwijten dat het team zo flets speelde. De basissnelheid was in alle groepswedstrijden heel laag. Het wisselbeleid was onbegrijpelijk en het team werd steeds onzekerder.

Als trainer moet je dan je verantwoordelijkheid nemen. Zeker omdat ik denk dat Löw niet meer het vertrouwen geniet van de spelers en in de toekomst ook niet tegen de druk van de media zal kunnen opboksen. Gisteren heeft het bestuur van de Duitse voetbalbond (DFB) in hem het vertrouwen uitgesproken. Maar of dit voldoende is, betwijfel ik.

Wel heeft hij een groot standbeeld verdiend voor zijn ongeëvenaarde prestatie als bondscoach. Ik pleit voor een afscheidswedstrijd met grote wereldvoetballers.

Ook Merkel zit in een benarde positie

Tegelijkertijd zit Duitsland op dit moment een ongekende regeringscrisis. Veel journalisten maken daarom een directe vergelijking tussen de positie van de bondscoach en de bondskanselier.

De Beierse CSU beslist vandaag of ze tegen de wil van Angela Merkel in vanaf morgen de Beierse grenzen voor bepaalde groepen asielzoekers dichtgooit. Dit conflict tussen de zusterpartijen CDU van Angela Merkel en CSU van Markus Söder en Horst Seehofer wordt al een aantal weken door de CSU op de spits gedreven.

Seehofer is in het nieuwe kabinet ‘Heimatminister‘ en vindt dat hij het recht heeft om asielzoekers die reeds in een ander EU-land asiel hebben aangevraagd de toegang tot Duitsland te weigeren. Het bizarre is dat de CDU het er onder Angela Merkel in principe mee eens is, maar zij wil dit in Europees verband oplossen en gelooft niet dat de EU-lidstaten nationalistisch te werk moeten gaan.

Merkel zal Seehofer terugfluiten

Iedereen weet dat het vluchtelingenprobleem binnen de EU niet makkelijk op te lossen is en dat spreekt veel voor haar aanpak. Als Beieren dergelijke asielzoekers aan de grens terugwijst verblijven zij grotendeels in Oostenrijk. Veel waarschijnlijker is dat Italië direct stopt met de registrering van asielzoekers en daarmee de stroom aan vluchtelingen alleen maar toe zal nemen.

En wat ook niet vergeten mag worden – en dat heeft Seehofer al toegegeven – in Beieren wordt enkel bij drie grote grensovergangen gecontroleerd. Er zijn heel veel andere mogelijkheden om de grens over te steken waarvoor Beieren niet het personeel heeft om die volledig te controleren.

Merkel heeft aangekondigd van haar zogenaamde Richtlinienkompetenz gebruik te maken als Seehofer daadwerkelijk morgen zijn plan aan de Beierse grenzen gaat doorzetten. Dit houdt volgens de Duitse grondwet in dat een Duitse bondskanselier uiteindelijk bepaalt hoe het regeringsbeleid er uitziet.

Met de overeenstemming op de EU-top over de aanscherping van het EU-vluchtelingenbeleid afgelopen vrijdag heeft Merkel meer bereikt dan verwacht werd, maar het probleem van de strijd binnen de christendemocratische zusterpartijen is daarmee niet opgelost. Dat zij zaterdag nog bekend maakte met 14 EU-staten afspraken getroffen te hebben over terugname van reeds geregistreerde asielzoekers, toont weer eens de veerkracht van Merkel.

Ook hebben de vier grote Duitse Wirtschaftsverbände (ondernemersverenigingen) publiekelijk de kant van Merkel gekozen en ook dat is opvallend. Zij vrezen economische nadelen als de CSU haar nationalistische positie gaat doorzetten.

Beierse ruk naar rechts werkt niet

In de Duitse media wordt wild gespeculeerd wat er zal gebeuren. Zeker omdat de CSU het conflict dermate hoog heeft opgespeeld, dat het erop lijkt dat noch Merkel als Seehofer zonder gezichtsverlies in kunnen binden. Op de achtergrond spelen de deelstaatverkiezingen in Beieren aankomend september. Men moet ervan uitgaan dat de CSU met deze harde lijn probeert AfD-posities over te nemen om op die manier kiezers terug te winnen van de rechtspopulisten en daarmee weer een absolute meerderheid te veroveren.

De laatste twee polls van de afgelopen week laten zien dat deze strategie niet opgaat. Volgens de peilingen schommelt de CSU rond de 41% maar is de AfD alleen maar sterker geworden. Volgens een van de peilingen vindt zelfs 75% van de kiezers in Beieren dat andere problemen belangrijker zijn dan de vluchtelingen.

Begrijpelijk, omdat de vluchtelingenstroom sinds de piek in 2015 weer absoluut beheersbaar is geworden. Volgens een van de recente peilingen is er in Beieren meer steun voor Merkels koers, dan voor die van Seehofer en Söder.

CSU moet inbinden

Misschien zijn deze peilingen een keerpunt voor de CSU om het conflict toch in den minne op te lossen. Op de avond na de uitschakeling van Duitsland kreeg Sandra Maischberger een uur de tijd om alleen Horst Seehofer te interviewen. Zo’n interview met een minister op de publieke omroep is al vrij uniek, maar geeft aan hoe groot de druk op de CSU is om haar positie uit te leggen.

Dat interview moet verplichte kost worden op de scholen van journalistiek, omdat interviewer Sandra Maischberger niet losliet totdat zij een antwoord op haar vragen kreeg. Zij kreeg ook voor elkaar dat Seehofer het begrip asieltoerisme, dat de CSU de laatste weken met regelmaat gebruikte, openlijk terugnam.

Relatie CDU en CSU loopt grote schade op

Het is niet ondenkbaar dat het samenwerkingsverband tussen CDU/CSU van 70 jaar vandaag of morgen wordt verbroken, al lijkt me dat niet aannemelijk. Als de CSU uit deze samenwerking met de landelijke CDU stapt, betekent het dat de Beierse christendemocraten wel in heel Duitsland bij de verkiezingen mag aantreden. Maar tegelijkertijd kan dan de CDU ook in Beieren bij de verkiezingen meedoen. Beide partijen zullen in dit scenario verliezen. Er spreekt veel voor dat de CSU een veel hoger risico loopt en gemarginaliseerd zal worden.

Ik ga er daarom van uit dat vandaag toch een compromistekst wordt verzonnen. De door dit conflict toegebrachte schade aan de CDU/CSU en de extreem beschadigde verhoudingen zullen blijven.

Deze column is geschreven voor Duitslandnieuws.nl door Axel Hagedorn, advocaat ondernemingsrecht en Duitse Rechtsanwalt bij Van Diepen Van der Kroef Advocaten in Amsterdam. Hagedorn is ook hoogleraar Duits-Nederlandse rechtsbetrekkingen aan de Universiteit van Amsterdam.

Whatsapp